Een Nederlands cruiseschip ligt al dagen voor anker bij Kaapverdië, drie passagiers zijn overleden en plotseling staat een woord centraal dat de meeste mensen nog nooit gehoord hadden: hantavirus. Hoog tijd om uit te leggen wat dit virus precies is, hoe je het oploopt en waarom de zorgen rond de Hondius zo groot zijn.
Wat is een hantavirus eigenlijk?
Hantavirussen, officieel orthohantavirussen, zijn virussen die vooral door knaagdieren worden verspreid. Muizen en ratten dragen het bij zich zonder zelf ziek te worden. Mensen kunnen besmet raken via urine, ontlasting of speeksel van die dieren.
Het virus zit niet alleen in verse uitwerpselen. Ook in opgedroogde poep en plas kan het tot twee weken overleven. Bij stoffen of vegen komen er kleine deeltjes in de lucht. Wie die inademt, kan het virus binnenkrijgen.
Volgens het RIVM gebeurt dat in Nederland heel weinig. Toch is besmetting mogelijk in een schuur, een vakantiehuisje dat lang dichtgezeten heeft, in het bos of zelfs in de tuin.
Welke varianten zitten er in Nederland?
In Nederland zijn drie soorten orthohantavirussen bekend die mensen ziek kunnen maken. Het Puumalavirus komt van de rosse woelmuis en is de meest voorkomende. Het Seoulvirus zit vooral bij ratten, ook bij tamme. Het Tulavirus komt van de veldmuis en is bij mensen nauwelijks beschreven.
De geruststellende cijfers: bij ongeveer 90 procent van de besmettingen krijgen mensen geen klachten. Wie wel klachten krijgt, voelt vaak iets dat op griep lijkt. Spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid.
In zeldzame gevallen wordt het ernstiger. Dan kunnen lever of nieren ontstoken raken, met hoge koorts, overgeven, buikpijn of problemen met zien. De sterfte aan de Europese hantavirussen blijft laag, kleiner dan één procent.
Waarom de zaak op de Hondius zo bijzonder is
Op het Nederlandse cruiseschip Hondius van rederij Oceanwide Expeditions ging het om een heel andere variant. Het schip was onderweg van Argentinië naar Kaapverdië toen meerdere opvarenden ziek werden. Drie mensen overleden, onder wie twee Nederlanders.
Het Zuid-Afrikaanse National Institute for Communicable Diseases stelde bij twee patiënten de Andes-variant van het hantavirus vast. Dat is een agressievere vorm die normaal alleen in Zuid-Amerika voorkomt. Het schip kwam uit dat gebied terug.
Bij de Andes-variant kunnen mensen hoge koorts en serieuze ademhalingsproblemen krijgen. In ernstige gevallen leidt het tot longproblemen en hartfalen. Volgens internationale gezondheidsdiensten overlijdt 30 tot 50 procent van de zieken aan deze vorm.
Mens op mens: kan dat?
Voor de hantavirussen die in Europa en Azië voorkomen geldt: niet overdraagbaar van mens op mens. Het Puumalavirus kun je dus niet van je buurman oplopen. Je hebt direct of indirect contact met knaagdieren of hun uitwerpselen nodig.
Bij de Andes-variant ligt dat anders. Daarvan zijn enkele gevallen bekend van overdracht tussen mensen, alleen bij heel nauw contact. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO denkt dat dit mogelijk ook aan boord van de Hondius is gebeurd.
Aan boord zijn 88 passagiers en 59 bemanningsleden, met in totaal 23 nationaliteiten. Een opvarende ligt naar verluidt op de intensive care in Johannesburg. De Kaapverdische autoriteiten houden het schip uit voorzorg op afstand.
Wie loopt het meeste risico?
In Nederland is de kans op besmetting klein, maar sommige groepen lopen meer risico. Het RIVM noemt mensen die in of vlak bij bossen en weilanden werken of wonen, boeren, mensen die in oude schuren of lang gesloten vakantiehuisjes komen, en mensen die ratten houden of beroepsmatig met knaagdieren werken.
Volwassenen worden vaker en ernstiger ziek dan kinderen. Een vaccin tegen hantavirussen bestaat niet. De belangrijkste bescherming is uit de buurt blijven van knaagdierpoep en goed ventileren van ruimtes die lang dicht zijn geweest.
Praktisch: zet ramen en deuren minimaal een half uur tegen elkaar open en ga zelf even de ruimte uit. Berg etensresten goed op in afgesloten bakken. En adem geen stof in dat van een muizen- of rattennest komt.
Wat als je je zorgen maakt
De klachten van een hantavirus-infectie zijn lastig te onderscheiden van een gewone griep. Pas als iemand erg ziek wordt, met hoge koorts, ademnood of nierproblemen, springt het er medisch echt uit. De tijd tussen besmetting en eerste klachten varieert van enkele dagen tot zo’n zestig dagen, gemiddeld twee tot vier weken.
Heb je twijfels of zorgen na contact met knaagdieren of hun uitwerpselen? Bij twijfel of klachten: raadpleeg je huisarts. Die kan inschatten of er reden is voor verder onderzoek.
De zaak van de Hondius laat zien hoe een zeldzaam virus, dat in Nederland zelden tot ziekte leidt, in een andere vorm wereldwijd nieuws kan worden. Voor de meeste Nederlanders blijft het risico klein, mits je in schuur en huis een beetje oplet.
Ook geschreven door: VRT NWS