De airco is in Nederland niet langer luxe of uitzondering, maar bezig aan een opmars die zelfs installateurs verrast. In tien jaar tijd is het aantal apparaten in huizen vertwintigvoudigd. En juist nu de zomerhitte weer aanklopt, plaatsen wetenschappers en milieuorganisaties grote vraagtekens bij die trend.
De cijfers liegen er niet om. Stonden er in 2016 nog zo’n 87.000 airco’s in Nederlandse woningen, vorig jaar waren dat er ruim 1,7 miljoen. Techniek Nederland verwacht dat het totaal eind dit jaar uitkomt op tussen de 2,4 en 2,5 miljoen apparaten, waarvan ongeveer tachtig procent in woonhuizen hangt.
Explosieve vraag in een week tijd
De brancheorganisatie ziet de afgelopen dagen iets opvallends gebeuren. Sinds vorige week is de vraag naar airco’s volgens Techniek Nederland ‘explosief gestegen’, synchroon met het kwik dat door Nederland naar tropische waarden klimt. Installateurs draaien overuren en wie nu belt, moet meestal lang wachten op een afspraak.
Architect en TU Delft-onderzoeker Eva Stache snapt de reflex. Boven de dertig graden functioneren mensen nu eenmaal minder en niemand wil omvallen van de hitte. Maar zij ziet de huidige airco-boom toch vooral als een symptoom, niet als oplossing.
Warmte verdwijnt niet, hij verhuist
Het venijn zit volgens Stache in hoe het apparaat technisch werkt. Een airco maakt geen koude, maar verplaatst warmte: van binnen naar buiten. Hoe meer huizen koelen, hoe heter het wordt in de straat, het plantsoen en de stenen tuin van de buren.
Een airco verplaatst warmte, waardoor het binnen wel koud wordt, maar buiten warmer en warmer.
Vooral in dichtbebouwde steden versterkt dat effect zichzelf. Wie de airco aanzet om de hitte buiten de deur te houden, zorgt mee voor de hitte die de buurman op zijn beurt weer een airco doet kopen. Stache spreekt van een vicieuze cirkel.
Filosoof: er hangt een stigma rond airco
Niet iedereen kijkt zo kritisch naar de opmars. Filosoof Maarten Boudry schreef deze week in de Volkskrant dat er in Europa, en dus ook in Nederland, een soort stigma kleeft aan airco-gebruik. In de Verenigde Staten en Japan is het apparaat al lang vanzelfsprekend; hier overheerst nog terughoudendheid. Volgens hem kost die terughoudendheid mensenlevens tijdens hittegolven.
De CBS-cijfers suggereren dat het stigma, als het er ooit was, snel aan het smelten is. De vraag is alleen of een land vol airco’s de juiste richting is, of een symptoombestrijding die het probleem verergert.
De vier ‘eren’ tegen hitte
Simone Tresoor van Milieu Centraal werkt met een ezelsbruggetje van vier werkwoorden: isoleren, ventileren, zon weren en groen integreren. Het komt erop neer dat je voorkomt dat hitte je woning binnenkomt, in plaats van hem er met veel stroom uit te pompen.
Stache wijst op klassiekers die volgens haar nog altijd werken. Buitenzonwering, dus screens of luiken aan de buitenkant van het raam, houdt zonnestralen tegen voordat ze het glas raken. ’s Ochtends alles potdicht doen en pas ’s avonds, als het buiten koeler is, weer ramen openzetten kan een woning verbazend lang koel houden.
Versteende tuinen als hete vijand
De duurzaamste oplossing op lange termijn is volgens beide experts simpelweg meer groen. Bomen en struiken brengen volgens Stache ‘echt heel veel verkoeling’. Het probleem is alleen dat Nederlandse tuinen daar maar weinig ruimte voor laten.
Recent onderzoek van verzekeraar Achmea, gebaseerd op zo’n vijf miljoen tuinen, wijst uit dat de gemiddelde Nederlandse tuin voor bijna de helft uit stenen bestaat. Een vijfde van de tuinen is zelfs voor meer dan driekwart versteend. Groene tuinen vangen niet alleen meer regenwater op, ze zorgen ook voor lokale koeling.
Koudemiddel, bacteriën en stroomvretende avondpiek
Er kleven nog meer haken aan een airco. Stache wijst erop dat synthetische koudemiddelen die in veel apparaten zitten soms weglekken, en dat die stoffen veel schadelijker voor het klimaat zijn dan CO2. Natuurlijke koudemiddelen zoals propaan zijn volgens Milieu Centraal een stuk beter.
Daarnaast verzamelen airco’s bacteriën wanneer ze niet regelmatig worden schoongemaakt, en is een te groot verschil tussen binnen- en buitentemperatuur niet bevorderlijk voor de gezondheid. Bij twijfel of klachten: raadpleeg je huisarts. Tot slot vreten de apparaten stroom, vaak juist ’s avonds en ’s nachts, wanneer de zon allang niet meer schijnt en het net op fossiele bronnen leunt.
Niet ‘doe het niet’, wel ‘doe het slim’
De boodschap van de experts is genuanceerd. Niemand verbiedt iemand een airco; ze begrijpen dat sommige huizen zonder simpelweg onleefbaar worden. Maar zet hem niet te koud, gebruik hem spaarzaam, en denk tegelijk na over de lange termijn: isolatie, zonwering en die boom die je vandaag plant.
En de overheid? Die mag wat Stache betreft een tandje bijzetten. Niet met dwang, maar met serieuze campagnes die mensen wijzen op het belang van groen in straten, parken en achtertuinen. Want hoe handig je airco-thermostaat ook is: een schaduwboom werkt ook als de stroom uitvalt.
Bron: RTL Z
Ook geschreven door: de Volkskrant, Techniek Nederland, Centraal Beheer