Er groeit in bijna elke Nederlandse en Belgische tuin een plant die er onschuldig uitziet, maar die precies in het najaar ineens levensgevaarlijk populair wordt bij een ongewenste gast. Belgische tuinders trekken aan de bel, want juist rond deze plant duikt de Aziatische hoornaar steeds vaker op. En dat is niet zonder reden.
Waar de zorgen vandaan komen
Belgische tuinders maken zich volgens berichtgeving ernstig zorgen over de opmars van de Aziatische hoornaar, ook wel de geelpoothoornaar genoemd. Het insect komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en wordt in West-Europa steeds vaker gespot. De soort staat officieel op de lijst van invasieve exoten die schadelijk zijn voor de biodiversiteit.
In Nederland werd de hoornaar voor het eerst waargenomen in 2017, in het Zeeuwse grensgebied. Sindsdien is het insect zich in razend tempo verder naar het noorden aan het uitbreiden, vanuit het Franse Bordeaux, waar hij in 2004 vermoedelijk via een vracht potten uit China arriveerde. Anno nu duiken de wespen op tot ver boven de rivieren.
Om welke plant het gaat
De plant waar tuinders voor waarschuwen is de klimop, oftewel Hedera helix. Op het eerste oog een handige, altijd groene klimmer die schuttingen bedekt en gevels vergroent. Maar juist in september en oktober, wanneer de meeste tuinen bijna uitgebloeid zijn, staat de klimop volop in bloei met kleine, geurige gele bloempjes.
Die late bloei is precies het probleem. Terwijl bijen, wespen en zweefvliegen zich massaal op de klimop storten om de laatste nectar van het seizoen mee te pikken, gebruikt de Aziatische hoornaar de plant als een soort uitgestrekte snackbar. Hij komt niet voor de nectar zelf, maar voor de insecten die erop af komen.
Waarom de hoornaar zo gericht jaagt
Onderzoekers en imkers wijzen erop dat de Aziatische hoornaar een echte specialist is in het jagen op honingbijen. Hij hangt geduldig voor bloeiende planten of vlak voor de vliegplank van een bijenkast en pikt bijen letterlijk uit de lucht. Van de gevangen bij houdt hij vooral het eiwitrijke borststuk over om zijn larven mee te voeden.
Volgens Belgische en Nederlandse natuurorganisaties gaat het niet alleen om klimop. Ook cotoneaster (dwergmispel), de sneeuwbes en de Japanse mispel worden regelmatig genoemd als planten waar de hoornaar graag komt jagen. Wat ze gemeen hebben: ze bloeien allemaal laat in het seizoen, wanneer er voor bijen en wespen weinig ander voedsel te vinden is.
Wat het betekent voor je tuin
Voor de gemiddelde tuinier klinkt dit alarmerend, maar het is niet meteen een oproep om alle klimop uit je tuin te trekken. Klimop is voor talloze inheemse insecten, vogels en zelfs vleermuizen een belangrijke voedsel- en schuilplek. Een tuin zonder klimop is voor de bredere biodiversiteit een verlies.
Wat wél helpt is opletten. Zie je opvallend grote, donkere wespen met gele pootjes zwaar op je klimop of cotoneaster hangen, dan is de kans reëel dat het om de geelpoothoornaar gaat. Het is een fors insect, met een zwart lichaam, een oranje-gele band op het achterlijf en typische felgele pootuiteinden. Kleiner dan de Europese hoornaar en donkerder van kleur.
Wat imkers en natuurorganisaties adviseren
Imkers roepen op om waarnemingen door te geven via het landelijke meldpunt of via apps zoals waarneming.nl. In Vlaanderen bestaat het burgerwetenschapsproject Vespa-Watch, dat sinds 2018 de verspreiding in kaart brengt. Elke melding helpt om nesten sneller op te sporen en te laten verwijderen.
In het najaar organiseren imkersverenigingen in België ook zogenoemde klimopblitzen: momenten waarop vrijwilligers gericht bloeiende klimop en sneeuwbes afspeuren op de aanwezigheid van de Aziatische hoornaar. Zo hopen ze in beeld te krijgen waar de wesp actief is voordat er nieuwe kolonies ontstaan.
Zelf een nest aanpakken? Beter niet
Een belangrijk punt: probeer nooit zelf een nest van de Aziatische hoornaar te bestrijden. De insecten kunnen agressief reageren en steken meerdere keren achter elkaar. Nesten hangen vaak hoog in bomen en zijn soms wel zo groot als een strandbal. Verwijderen is echt werk voor gespecialiseerde bestrijders.
Bij twijfel over gezondheidsklachten na een steek, bijvoorbeeld bij een allergische reactie, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Bij twijfel of klachten: raadpleeg je huisarts.
Wat je dus concreet kunt doen
De boodschap van de Belgische tuinders is niet dat je in paniek moet raken, maar dat je bewuster naar je tuin mag kijken. Snoei klimop en cotoneaster regelmatig, houd heggen kort en meld verdachte waarnemingen. Zo help je imkers en natuurorganisaties om de opmars van de geelpoothoornaar in kaart te brengen.
Voor onze honingbijen, hommels en solitaire bijen is elke waarneming waardevol. De Aziatische hoornaar is misschien niet meer uit ons landschap weg te krijgen, maar hoe eerder een nest bekend is, hoe kleiner de schade voor de bestuivers waar we allemaal van afhankelijk zijn.
Bron: Mancho
Ook geschreven door: Nature Today, Natuurtijdschriften, DutchNews.nl