Donald Trump blijft nog ruim twee jaar in het Witte Huis, maar vanaf januari zal hij niet meer regeren zoals hij gewend was. Bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november heeft zijn Republikeinse partij een flinke tegenslag geleden. Sindsdien hebben de Democraten zowel de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat veroverd.
Een blauwe golf tot diep in rood gebied
Grote Amerikaanse media, waaronder CNN, CBS, NBC en persbureau AP, hebben de overwinning in de nacht bekendgemaakt. In het Huis wijzen de ramingen op een ruime voorsprong voor de Democraten. Zender MS NOW becijfert dat zij minstens 245 van de 435 zetels zullen bezetten, een flink aantal boven de 218 die voor een meerderheid nodig zijn.
In de Senaat hadden de Republikeinen 53 van de 100 zetels. De Democraten moesten er dus netto vier bij winnen, en dat is gelukt. Volgens Time is het pas de vijfde keer sinds de Tweede Wereldoorlog dat één partij bij tussentijdse verkiezingen in één keer beide kamers verovert.
Het opvallendste is wáár de Democraten wonnen. In Texas kiezen de kiezers met James Talarico voor het eerst in decennia weer een Democratische senator. Kansas doet hetzelfde met Adam Hamilton. Ook in Iowa, Ohio, North Carolina en South Carolina gingen zetels over naar de Democraten.
Bekende namen sneuvelen
In North Carolina won oud-gouverneur Roy Cooper een Senaatszetel. In Maine verloor de ervaren Republikeinse senator Susan Collins haar zetel aan Troy Jackson. In Iowa versloeg Josh Turek de Republikeinse Ashley Hinson.
Er werd ook geschiedenis geschreven. Chris Pappas won in New Hampshire van oud-senator John Sununu en wordt de eerste openlijk homoseksuele man die in de Senaat wordt gekozen. In Georgia werd Keisha Lance Bottoms gouverneur. Zij is de eerste zwarte vrouw die in welke Amerikaanse staat dan ook tot gouverneur is gekozen.
Waarom kiezers de Republikeinen lieten vallen
De verkiezingen werden breed gezien als een referendum over de tweede termijn van Trump. Volgens de exitpolls speelden vooral de hoge prijzen mee: acht op de tien kiezers noemden dat een probleem. Daarnaast drukte de oorlog met Iran zwaar, onder meer via sterk gestegen brandstofprijzen.
Ongeveer driekwart van de kiezers zei boos of ontevreden te zijn over de richting waarin het land gaat. Ook zorgen over de manier van regeren speelden een rol. Trump had zijn aanhang maandenlang opgeroepen om te stemmen alsof hij zelf op het stembiljet stond. Achteraf pakte dat voor zijn partij slecht uit.
Trump: ‘Ik stond niet op het biljet’
Trump zegt de uitslag te accepteren en feliciteerde de Democraten. Tegelijk ziet hij de uitslag niet als afrekening met zijn presidentschap. Op zijn eigen platform Truth Social schreef hij:
“I wasn’t on the Ballot and if I was, we would have won IN A LANDSLIDE!”
Tegen The New York Times klonk hij wat milder. Hij zei dat hij met de Democraten wil samenwerken en dat ze er waarschijnlijk wel uitkomen. Wel wees hij er nadrukkelijk op dat hij nog altijd zijn vetorecht heeft. Ook Elon Musk reageerde. Op X schreef hij droog dat datacenters in de ruimte er nu wel heel aantrekkelijk uitzien.
Wat dit betekent voor Trump
Voor wie de Amerikaanse politiek niet dagelijks volgt: een nederlaag bij deze verkiezingen zet een president niet af. Trump blijft tot 20 januari 2029 aan. Maar zonder meerderheid in het Congres wordt hij wat Amerikanen een ‘lame duck’ noemen, een lamme eend: een president die nog wel zit, maar weinig meer gedaan krijgt.
Grote wetten over bijvoorbeeld belastingen of immigratie krijgt hij niet meer makkelijk door het Congres. Andersom kunnen de Democraten hun eigen plannen ook niet zomaar doordrukken, want Trump kan zijn veto uitspreken. De verwachting is dus vooral politieke stilstand, harde onderhandelingen over de begroting en het risico op een shutdown, waarbij delen van de overheid stilvallen.
Onderzoeken, benoemingen en een mogelijke afzettingsprocedure
Met de meerderheid krijgen de Democraten de controle over de commissies. Daarmee kunnen ze verhoren organiseren en mensen dwingen te getuigen, bijvoorbeeld over de Iran-oorlog of het immigratiebeleid. Hakeem Jeffries, die in de rij staat om de eerste zwarte voorzitter van het Huis te worden, heeft al stevig toezicht aangekondigd.
In de Senaat kunnen de Democraten benoemingen van rechters, ministers en ambassadeurs tegenhouden of vertragen. Een afzettingsprocedure kan het Huis starten, zoals al twee keer eerder gebeurde. Voor echte afzetting is echter een tweederdemeerderheid in de Senaat nodig, en die hebben de Democraten bij lange na niet.
De Republikeinen laten zich ook niet zomaar opzij zetten. De huidige Republikeinse leider in de Senaat, John Thune, zei dat zijn partij niet werkeloos gaat toekijken als de Democraten proberen terug te draaien wat de Republikeinen hebben gedaan.
Op weg naar 2028
De uitslag kan ook gevolgen hebben voor de strijd om het Witte Huis in 2028. Republikeinen die Trump willen opvolgen, zoals vicepresident JD Vance, beginnen vanuit een lastigere positie. De Democraten krijgen juist wind in de zeilen. Hoe hard het gevecht in Washington wordt, merken we vanaf januari, als het nieuwe Congres aantreedt.
Bron: Eigen invoer
Ook geschreven door: CBS News, Time, ABC News