Sluit even je ogen en luister: dat snelle, harde tikkende geluid dat op elk schoolplein tussen de kapstokken en fietsenrekken weerklonk. Ben je ervan onder de indruk, dan behoorde je vrijwel zeker tot de generatie die vóór 1970 geboren werd en opgroeide met de populairste speelgoed van die jaren.
Het betrof een minuscuul, absoluut niet fraai plastic voorwerpje dat heel Nederland in zijn macht had: de klikklak. Slechts twee harde bolletjes verbonden door een koord, verder niets. Toch brachten veel kinderen uren door op straat om dit spelletje onder de knie te krijgen.
Zo werkte het beruchte speeltje
De klikklak, ook wel geschreven als klik-klak, bestond uit een stevig koord met aan beide uiteinden een harde plastic bal. In het midden zat een klein handvat dat je tussen duim en wijsvinger klemde.
Door je pols snel op en neer te bewegen, zwiepten de ballen boven en onder je hand langs. Ze tikten elkaar aan met dat karakteristieke geluid waar het speeltje zijn naam aan te danken heeft.
Klinkt makkelijk, maar dat was het niet. Het draaide allemaal om timing en tempo. En in het begin kon je er behoorlijk pijnlijke knokkels en polsen aan overhouden, want die ballen misten hun doel geregeld.
Wedstrijdjes op het schoolplein
Kinderen deden er urenlang wedstrijdjes mee. Wie kon het hoogste tempo halen? Wie hield het het langst vol? En wie tikte de meeste keren achter elkaar zonder de rug van de hand te raken?
De kracht zat ‘m in de eenvoud. Goedkoop, meteen te gebruiken, en toch verrassend lastig om echt onder de knie te krijgen. En dat geluid was zo herkenbaar dat iedereen in de omgeving meteen wist dat er iemand aan de gang was.
Op het toppunt hoorde je in Nederlandse dorpen en steden bijna nergens meer stilte op straat. Het typische geratel dreef ouders soms tot wanhoop.
De Woerdense uitvinder
Wat veel mensen niet weten: de Nederlandse productie kwam uit één plek, namelijk Woerden. Daar zaten de fabrikanten Markovits en Kamer van Hollandia Plastic Industry.
Ondernemer Joop Markovits kwam het speeltje ergens in Italië tegen, waar het al furore maakte. Terug in Nederland besloot hij het meteen zelf te gaan produceren. Hij bedacht ook de naam, geïnspireerd op het geluid dat de balletjes maakten.
Het maakproces was verrassend simpel. Plastic granulaat werd verhit tot een vloeibare massa, onder hoge druk in mallen tot ballen gevormd, en vervolgens met een koord en koppelstukje aan elkaar gezet.
Twee gulden bij firma De Kruif
De allereerste verkoop vond plaats bij firma De Kruif in Woerden. Daar kon je een setje kopen voor twee gulden, wat destijds een prijs was die vrijwel elk kind bij elkaar kon sparen.
Niet veel later lagen de klikklaks in winkels door het hele land. De vraag was zo enorm dat er op het hoogtepunt zo’n 50.000 stuks per dag van de band rolden. Vijftigduizend. Per dag.
Thuiswerkers, sociale werkplaatsen en gedetineerden
Om die aantallen te halen, schakelde men buiten de fabriek honderden extra handen in. Thuiswerkers in en rond Woerden zaten ’s avonds aan de keukentafel balletjes aan touwtjes te knopen.
Ook medewerkers van sociale werkplaatsen droegen bij. En zelfs gedetineerden werden ingezet voor het assemblagewerk. Toen de vraag nóg verder aantrok, verkocht Hollandia losse setjes onderdelen in plastic zakjes, zodat mensen thuis hun eigen klikklak in elkaar konden zetten.
Voorbij voor je ’t wist
Zoals dat met rages gaat, was het feest weer voorbij bijna voor je er erg in had. Na een paar maanden ebde de hype weg. Nieuwe speeltjes namen de plek in, van jojo’s tot hoelahoeps, en de klikklak verdween naar zolder.
Toch bleef het een icoon van die periode. Een supersimpel stukje plastic dat een hele generatie in zijn greep had en waar tientallen mensen tijdelijk hun brood mee verdienden.
Voor veel mensen die er nu aan terugdenken roept het vooral warme herinneringen op. Aan een tijd waarin een eenvoudig speeltje een heel schoolplein kon veroveren, en één herkenbaar geluid genoeg was om iedereen te laten opkijken.
Bron: Kijknieuws.nl
Ook geschreven door: Wikipedia, The Dutch Table (YouTube), Hypes door de jaren heen