Het idee dat werknemers in Nederland bij extreem winterweer automatisch recht hebben op een gratis vrije dag blijft hardnekkig rondzingen. Zeker op dagen met sneeuw, ijs en snijdende kou duikt het verhaal telkens weer op sociale media op. Toch ligt de werkelijkheid een stuk genuanceerder en is het verschil tussen recht, afspraak en praktijk groter dan vaak wordt gedacht.
De kou van vandaag maakt dat onderwerp opnieuw actueel. In grote delen van het land ligt de gevoelstemperatuur ver onder nul en vooral mensen die buiten werken merken direct hoe zwaar dat kan zijn. Terwijl kantoorpersoneel de laptop openklapt aan de keukentafel, staat een andere groep letterlijk in de wind en de sneeuw. Dat contrast zorgt elk jaar opnieuw voor discussie.
Wat de wet wel en niet zegt over werken bij winterweer
Er bestaat in Nederland geen specifieke wet die vastlegt bij welke temperatuur of weersituatie iemand automatisch vrij krijgt. Dat is een belangrijk punt dat vaak verkeerd wordt geïnterpreteerd. Sneeuw, vorst of storm betekenen op zichzelf niet dat werken verboden is. De kern zit in veiligheid en gezondheid.
De belangrijkste juridische basis ligt bij de Arbowet. Deze wet verplicht werkgevers om te zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Als het weer ervoor zorgt dat het werk niet veilig kan worden uitgevoerd, moet de werkgever ingrijpen. Dat kan betekenen dat het werk wordt aangepast, tijdelijk stopt of verplaatst wordt.
Dit betekent niet dat een werknemer zelf mag bepalen thuis te blijven zodra het koud aanvoelt. Het gaat altijd om overleg en beoordeling. Pas wanneer werken aantoonbaar onveilig is, sta je juridisch sterk. Denk aan gladde bouwplaatsen, bevroren steigers of extreme kou waarbij bescherming tekortschiet.
Waarom gevoelstemperatuur zo’n grote rol speelt
In veel gesprekken over winterweer duikt steeds dezelfde grens op. Een gevoelstemperatuur van min zes graden. Die waarde komt niet uit de lucht vallen, maar staat in meerdere cao-afspraken, vooral in sectoren waar buitenwerk de norm is.
Gevoelstemperatuur is iets anders dan de thermometerstand. Wind, vocht en open terrein zorgen ervoor dat kou veel heftiger wordt ervaren. Het KNMI gebruikt deze maat om aan te geven hoe het weer daadwerkelijk wordt beleefd door het menselijk lichaam. Bij harde wind kan een paar graden vorst al aanvoelen als strenge kou.
Juist omdat die belasting zo groot is, hebben sommige sectoren afgesproken dat werken bij een bepaalde gevoelstemperatuur niet verantwoord is. Dat gaat niet over comfort, maar over gezondheid en veiligheid.
Grote verschillen tussen beroepen en sectoren
Het verschil tussen kantoorbanen en fysieke beroepen is de afgelopen jaren steeds zichtbaarder geworden. Thuiswerken is voor veel functies normaal geworden. Slecht weer betekent dan hooguit een vertraagde internetverbinding of een extra kop koffie.
Voor mensen met een fysiek beroep ligt dat fundamenteel anders. Bouwvakkers, hoveniers, dakdekkers en wegwerkers moeten aanwezig zijn op locatie. Zij hebben te maken met gladheid, vallende sneeuw, bevroren materialen en beperkte bewegingsvrijheid door dikke kleding.
Juist voor deze groepen zijn in cao’s vaak aanvullende afspraken gemaakt. Die afspraken bepalen wanneer werk mag worden stilgelegd, welke alternatieven een werkgever moet bekijken en hoe het loon wordt doorbetaald.
Hoe cao’s omgaan met extreem winterweer
Hoewel de wet geen harde temperatuurgrenzen kent, vullen cao’s dat gat deels op. In sectoren waar buitenwerk standaard is, zijn vaak duidelijke winterregelingen opgenomen. De bouwsector is daarvan het bekendste voorbeeld.
Daarin staat onder meer dat het werk kan worden stilgelegd bij een gevoelstemperatuur van min zes graden of lager. Ook onveilige situaties op de werkplek, zoals gladde looppaden of een sneeuwdek dat niet kan worden verwijderd, zijn redenen om te stoppen. Daarnaast moet beschermende kleding beschikbaar zijn. Ontbreekt die, dan is doorwerken niet acceptabel.
Een werkgever is in zo’n situatie verplicht te kijken naar vervangend werk. Dat kan binnenwerk zijn of taken op een andere locatie. Is dat niet mogelijk, dan kan thuisblijven het gevolg zijn.
Doorbetaling van loon bij vorst
Een veelgestelde vraag is of een winterse werkstop betekent dat je salaris misloopt. In veel gevallen is dat niet zo, maar ook hier spelen sectorafspraken een grote rol.
In de bouw geldt dat de werkgever bij vorstverlet de eerste dagen het loon doorbetaalt. Duurt de situatie langer, dan kan een speciale regeling ingaan waarbij de overheid een deel van de loonkosten overneemt. Werknemers ontvangen dan meestal een percentage van hun loon. In sommige cao’s is afgesproken dat dit wordt aangevuld zodat het inkomen gelijk blijft.
Dit soort regelingen bestaan niet overal. Daarom is het riskant om algemene conclusies te trekken op basis van verhalen van anderen. Wat voor de ene sector geldt, hoeft niet automatisch te gelden voor een andere.
Waarom niet iedereen bij sneeuw vrij krijgt
Het voelt voor veel mensen oneerlijk dat de een bij winterweer thuis mag blijven en de ander gewoon doorwerkt. Toch is dat verschil juridisch goed te verklaren. Het draait niet om kou op zich, maar om de risico’s van het werk.
Een administratief medewerker kan veilig werken achter een scherm, zelfs bij strenge vorst. Voor een dakdekker of kraanmachinist ligt dat totaal anders. Daar kan een misstap ernstige gevolgen hebben. Daarom wordt per beroep gekeken wat verantwoord is.
Dat onderscheid is niet nieuw, maar door het toegenomen thuiswerken wel zichtbaarder geworden. Wat vroeger minder opviel, wordt nu sneller als scheef ervaren.
Wat je als werknemer zelf kunt doen
Wie te maken krijgt met extreem winterweer doet er goed aan de eigen cao te raadplegen. Daarin staat vaak expliciet beschreven wat wel en niet mag bij kou, sneeuw en gladheid. Ook vakbonden kunnen hierover duidelijkheid geven.
Daarnaast is overleg met de werkgever cruciaal. Zomaar wegblijven is zelden verstandig. Door samen te kijken naar veiligheid, alternatieven en afspraken voorkom je conflicten en misverstanden.
Het is ook belangrijk om te beseffen dat veiligheid altijd zwaarder weegt dan productiviteit. Als omstandigheden gevaarlijk zijn, mag dat worden benoemd. Dat is geen zwakte, maar een recht.
Winterweer vraagt om realisme
Het verhaal van de gratis vrije dag bij sneeuw klinkt aantrekkelijk, maar is te simpel. Nederland kent geen algemene wintervrijstelling voor werknemers. Wat er gebeurt, hangt af van sector, afspraken en veiligheid op de werkplek.
Extreme kou maakt het verschil tussen beroepen zichtbaarder, maar dat verschil is niet willekeurig. Het is gebaseerd op risico’s en verantwoordelijkheid. Wie weet waar hij recht op heeft en dat bespreekbaar maakt, staat sterker dan iemand die zich laat leiden door geruchten.
De winter laat zich niet plannen, maar duidelijkheid over werk en veiligheid wel. Wie ervaring heeft met werken in deze omstandigheden of juist met thuisblijven bij vorst, kan daarover meepraten. Deel jouw situatie en laat weten hoe dit bij jou geregeld is, want juist die praktijkverhalen maken duidelijk hoe groot de verschillen zijn.