De spanningen in de Golf zijn dit weekend in een paar uur tijd volledig ontspoord. Iran viel zaterdagavond een containerschip aan in de Straat van Hormuz, kondigde de sluiting van de zeestraat af, en kreeg vrijwel meteen een nieuwe Amerikaanse aanvalsgolf terug. Wat er in de tussenliggende uren gebeurde, laat zien hoe fragiel de situatie inmiddels is.
Het gaat om de GFS Galaxy, een containerschip onder Cypriotische vlag dat voor de kust van Oman voer. Volgens Iran hield het schip zich niet aan de instructies bij het passeren van de zeestraat. Het gevolg: een brand aan boord, forse schade aan de achterzijde en een bemanning die per reddingsboot van boord moest.
Eén bemanningslid vermist
Aan boord waren tien Indiase bemanningsleden. Zij zijn opgepikt door lokale autoriteiten, meldt de Britse maritieme toezichthouder UKMTO. Eén Indiase opvarende wordt nog vermist. Of er ook bemanningsleden van andere nationaliteiten aan boord waren, is nog niet bevestigd.
Iran claimt daarnaast een tweede schip te hebben geraakt, maar die aanval is door geen enkele andere partij bevestigd. Het Amerikaanse commandocentrum Centcom liet direct weten dat commerciële scheepvaart wat de VS betreft gewoon gebruik kan blijven maken van de Straat van Hormuz. Daarmee erkent Washington de aangekondigde Iraanse blokkade dus niet.
Amerikaanse tegenaanval: 140 doelen
De reactie liet niet lang op zich wachten. Volgens Centcom zijn in de tegenaanval 140 doelen in Iran geraakt. In meerdere Iraanse steden werden explosies gehoord. Het is voor de derde keer deze week dat de VS en Iran elkaars doelen bestoken, na eerdere aanvalsgolven op dinsdag en woensdag.
Iran sloeg vervolgens weer terug, dit keer richting Amerikaanse bondgenoten in de regio. Teheran claimt schade te hebben toegebracht aan een luchtmachtbasis in Jordanië die mede door de VS wordt gebruikt, en aan een Amerikaanse marinebasis in Oman. De VS heeft over die claims tot nu toe niets naar buiten gebracht.
Explosies boven Doha en Abu Dhabi
Wat de aanvallen van dit weekend anders maakt dan de eerdere golven, is de reikwijdte. Voor het eerst in weken vlogen Iraanse raketten weer door het luchtruim van Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. Bij de eerdere golven van de afgelopen weken bleven die twee landen buiten schot en werden vooral doelen in Koeweit en Bahrein geraakt.
De laatste keer dat Qatar op deze manier werd aangevallen was begin april, de Emiraten begin mei. Boven de Qatarese hoofdstad Doha zijn zaterdagnacht explosies gehoord, meldden ooggetuigen. In meerdere Golfstaten werd luchtafweergeschut actief gemeld. Persbureau Reuters spreekt van een duidelijke nieuwe escalatie.
Waarom die zeestraat zo belangrijk is
De Straat van Hormuz is de smalle doorgang tussen Iran en Oman, waar op het smalste punt zo’n 33 kilometer water tussen twee kustlijnen ligt. Ongeveer een vijfde van alle olie die wereldwijd verscheept wordt, komt hier doorheen, samen met een fors deel van het lng-transport. Elke verstoring wordt daarom vrijwel direct zichtbaar op de olie- en gasmarkten.
Dat is ook precies waarom Iran de sluiting van de zeestraat inzet als drukmiddel. In eerdere crises kwam die dreiging vooral op papier: schepen bleven varen, prijzen schoten omhoog, en na een paar dagen kwam de rust terug. Deze keer wordt de dreiging kracht bijgezet met een concrete aanval op een civiel schip, wat het risicoprofiel voor rederijen fors verandert.
Wat merkt de rest van de wereld?
Voor consumenten in Nederland en de rest van Europa is de zorg vooral indirect. Hogere olieprijzen werken door in de brandstofprijs aan de pomp, en op langere termijn ook in energie- en vervoerskosten. Verzekeringspremies voor scheepvaart in de regio lopen bij dit soort escalaties historisch snel op, wat weer doorwerkt in de kosten van goederentransport.
Volgens Iran hebben meerdere vrachtschepen recent een route door de Straat van Hormuz gevaren die door Teheran niet was goedgekeurd. Dat was volgens de Iraanse autoriteiten de reden om zowel de zeestraat te sluiten als een schip aan te vallen. Andere partijen betwisten die lezing en wijzen erop dat het gaat om internationaal erkende scheepvaartroutes.
Wat nu?
Diplomatiek gezien wordt vooral gekeken naar wat Washington de komende dagen doet. Drie aanvalsgolven in één week is een tempo dat lastig vol te houden is zonder dat het uit de hand loopt. Tegelijk laat Iran met de aanvallen op Qatar en de Emiraten zien dat het bereid is de kring van betrokken landen op te rekken.
Of de Straat van Hormuz feitelijk dicht blijft, hangt af van wat rederijen en verzekeraars de komende dagen besluiten. Zolang de VS zegt dat de doorgang veilig is en Iran laat zien van niet, blijven bemanningen en eigenaren met een pijnlijke afweging zitten. De situatie kan snel veranderen; dit is een verhaal dat zich per uur ontwikkelt.
Bron: NOS
Ook geschreven door: NOS, CNBC, Drimble