Hugo de Jonge krijgt kritiek na vrijkomen van berichtjes

De parlementaire onderzoekscommissie naar de coronacrisis riep donderdag oud-minister Hugo de Jonge voor de tweede maal op. Het verhoor kreeg een scherp karakter toen commissieleden passages uit zijn eigen WhatsApp- en audiofragmenten uit de crisissituatie hardop afdraaiden. In die berichten had hij partners, Tweede-Kamerleden en ook de Eerste Kamer flink onder vuur genomen.

De Jonge, tegenwoordig als commissaris van de Koning werkzaam in Zeeland, vertoonde duidelijke tekenen van onrust tijdens het zitting. Vandaag, vrijdag 4 september, staat hij opnieuw op het programma. Dan zullen reflectie en toekomstperspectief centraal staan. Desondanks zal de indruk die gisteren ontstond, nog blijven nawerken.

Een ‘bak grind in de machine’

Het meest opvallende bericht ging over toenmalig minister Kajsa Ollongren (D66). Rond november 2021, tijdens de besluitvorming over het coronatoegangsbewijs, appte De Jonge aan zijn collega Ferd Grapperhaus dat Ollongren volgens hem “een bak grind in de machine van ieders besluitvormingsproces” was.

Een andere bewindspersoon noemde hij “vermoeiend” en “niet te nassen”. Over collega’s die volgens hem alleen kritiek leverden zonder mee te denken, gebruikte hij het beeld: “Kom nou eens op de trappers, niet op de bagagedrager.” En: “Ik leidde een crisisaanpak, niet een debatcentrum.”

Het audiobericht over het ‘hiernamaals’

Nog opmerkelijker was een audiobericht dat De Jonge vlak voor een debat in de Eerste Kamer aan Grapperhaus stuurde. Commissielid Songül Mutluer (PRO) las het letterlijk voor. Eerst kort: “Het debat van straks is ruk.”

En daarna dit: “Ooit zullen ze hiervoor gestraft worden in het hiernamaals, en misschien ook wel eerder. Dat eindelijk een keer het verhaal verteld gaat worden van hoe de Kamer de brandweer van zijn werk heeft gehouden deze crisis.” Het bericht ging over senatoren die hem het leven zuur maakten tijdens coronadebatten.

Wat zei De Jonge er zelf over?

De Jonge nam gisteren afstand van zijn eigen woordkeuze, maar niet van zijn beleid. “Dit soort woorden moet je niet gebruiken, die zijn niet goed”, zei hij tegen de commissie. Hij noemde de toon “misplaatst” en voegde eraan toe: “Ik ben daar niet trots op.”

Volgens hem kwamen de berichten voort uit frustratie, hoge werkdruk en de intensiteit van de crisis. “Dat was ondoenlijk”, zei hij over die periode. Over Ollongren was hij gisteren juist waarderend: hij ziet haar naar eigen zeggen als “een vakvrouw”. De berichten zouden geen invloed hebben gehad op hoe hij zijn collega’s behandelde in het kabinet zelf.

Inhoudelijk blijft hij bij zijn keuzes

Op de inhoud van het coronabeleid bleef De Jonge onverzettelijk. Leven en dood wogen volgens hem altijd zwaarder dan de maatschappelijke schade van maatregelen. “Je kon niet zeggen: laat maar meer mensen doodgaan”, aldus de oud-minister. Het ging hem om kwetsbaren beschermen en de zorg overeind houden.

Wel had hij kritiek op de rol van het kabinet richting het OMT. Volgens hem stelde het kabinet soms te gedetailleerde vragen aan de deskundigen. “Een beetje outsourcend, terwijl het ging over besluiten die het kabinet zelf moest nemen.” Ook pleitte hij voor meer eigen productie in Nederland: “Alles wat je nodig hebt in een crisis, zou je zelf moeten kunnen maken.”

safe_image 38

De Jonge staat niet alleen in de harde taal

De week ervoor, op woensdag 2 september, werd Grapperhaus zelf verhoord. Ook zijn appjes waren stevig. Over oud-minister Arie Slob (ChristenUnie) sprak hij van “een soepjurkje” en “een jankerd”. De Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls mocht wat hem betreft “de ziekte krijgen”, en burgemeester Paul Depla van Breda zou volgens Grapperhaus “geen ruggengraat” hebben.

Over de Eerste Kamer had Grapperhaus het over “diepe minachting” en noemde hij die “geriatrische beunhazerij”. Interessant detail: Grapperhaus beklaagde zich in zijn appjes juist over wat hij noemde “autocratisch gedrag” van De Jonge en Rutte. Het interne beeld was dus zeker niet één harmonieus team.

Ook Ollongren en Rutte niet vrijuit

Kajsa Ollongren appte tijdens de discussie over de avondklok dat er een sfeer werd gecreëerd “alsof je een landverrader bent als je tegen de avondklok bent”. Zelf noemde ze dat later een “verzuchting in the heat of the moment”. En toenmalig premier Mark Rutte stuurde ooit aan De Jonge: “Samen met Ferd tegen de rest, heerlijk.” Rutte relativeerde dat later met de opmerking dat je er niet te veel achter moest zoeken.

Reacties na het verhoor

Buiten Den Haag lopen de gemoederen hoog op. Columnist Marianne Zwagerman (Telegraaf) stelt dat De Jonge volgens haar onder ede heeft gelogen, onder meer over aantallen ongevaccineerden in het ziekenhuis, en zegt aangifte te willen doen. Ook criticus Maurice de Hond schetst een beeld van een bewindspersoon die te vaak collega’s en Kamerleden zou hebben uitgescholden.

De Jonge zelf blijft erbij dat het frustratie-uitingen waren onder extreme druk, zonder gevolgen voor het beleid of de omgang met collega’s. Vandaag zit hij opnieuw tegenover de commissie. Het eindrapport van de enquête volgt later. De vraag die boven Den Haag hangt: hoe zwaar wegen appjes uit een crisisperiode straks bij het eindoordeel?

Bron: NOS

Ook geschreven door: NRC, De Telegraaf, Paternotte