Een foto op sociale media zorgt voor opgetrokken wenkbrauwen: op een autostoel ligt een bescheiden hoeveelheid vers fruit met een totaalprijs van zo’n 20 euro. Een zak appels, een tros bananen, een bakje blauwe bessen en een schaaltje verse ananas. Bij dezelfde supermarkt kost een pak frikandellen rond de 2,49 euro. De vraag is logisch: hoe kan dat eigenlijk?
De aanname dat de overheid hier flink aan verdient via een hoge btw op fruit klopt namelijk niet. Toch is het prijsverschil tussen gezond en bewerkt voedsel in Nederland enorm. Het antwoord ligt in een mix van politiek, logistiek en economie.
De btw is voor allebei precies hetzelfde
In Nederland geldt op voedingsmiddelen een verlaagd btw-tarief van 9 procent. Dat tarief is gelijk voor een appel, een bakje blauwe bessen én een pak diepvriesfrikandellen. De Belastingdienst maakt op dit punt geen onderscheid tussen gezond en ongezond.
Wie in Nederland verse aardbeien koopt, betaalt dus precies hetzelfde percentage btw als wie een frikandel in zijn winkelmandje gooit. Het verschil in eindprijs ontstaat ergens anders in de keten.
Plan voor 0 procent btw opnieuw van tafel
De discussie om de btw op groente en fruit naar 0 procent te brengen loopt al sinds het regeerakkoord van Rutte IV in 2021. Bij de behandeling van het Belastingplan 2026 werd het idee opnieuw ingebracht, ditmaal via een amendement van de Kamerleden Teunissen (PvdD) en Dijk (SP).
Op 27 november 2025 stemde de Tweede Kamer dat amendement weg. Het Belastingplan 2026 werd vervolgens op 16 december 2025 door de Eerste Kamer aangenomen, zonder nultarief op groente en fruit. Daarmee sneuvelde het plan voor de zoveelste keer.
De argumenten tegen invoering
De bezwaren liggen al jaren op tafel. Onderzoek van SEO Economisch Onderzoek schatte dat een nultarief de staat tussen de 550 en 950 miljoen euro per jaar zou kosten. Het verwachte effect op de consumptie blijft beperkt: ongeveer 4 procent extra groente en fruit.
Daarnaast is er een juridisch probleem. Valt appelmoes onder fruit? Een gesneden ananas in een plastic bakje? Een tomaat in een kant-en-klaarsaus? Het neutraliteitsbeginsel in de btw maakt het kwetsbaar om vergelijkbare producten anders te belasten.
Wie zou er eigenlijk profiteren?
Een belangrijk tegenargument kwam van het Centraal Planbureau. Volgens berekeningen van het CPB zou een btw-verlaging op groente en fruit vooral hogere inkomens ten goede komen. De reden is simpel: rijkere huishoudens kopen er gewoon meer van.
Uit budgetonderzoek uit 2020 blijkt dat de helft met de laagste inkomens jaarlijks rond de 800 euro aan groente en fruit uitgeeft, tegenover ongeveer 1.400 euro in de helft met de hoogste inkomens. Door afschaffing van de btw zou de meest welvarende groep er volgens het CPB zo’n 126 euro per jaar bij krijgen, en de armste helft 72 euro.
Nederlanders eten nog steeds te weinig groente
Ondertussen is gezond eten in Nederland nog geen vanzelfsprekendheid. Volgens de Voedselconsumptiepeiling van het RIVM eet de gemiddelde Nederlander zo’n 163 gram groente en 129 gram fruit per dag. De Gezondheidsraad adviseert minimaal 200 gram van elk.
Slechts ongeveer 29 procent van de Nederlandse bevolking haalt de aanbeveling van 250 gram groente per dag. Een fiscale duw via lagere btw zou daar volgens de modellen dus maar weinig aan veranderen. Bij twijfel of klachten over je eigen voedingspatroon: raadpleeg je huisarts of een diëtist.
De prijs zit in de keten, niet in de fiscus
Het echte prijsverschil tussen een frikandel en een bakje blauwe bessen zit elders. Een frikandel bestaat grotendeels uit kipseparatorvlees, water, varkensspek, tarwebloem, zout en specerijen. De grondstoffen zijn relatief goedkoop, de productie is volledig geautomatiseerd, en het product blijft maandenlang houdbaar in de diepvries.
Vers fruit kent een heel ander kostenplaatje. Blauwe bessen worden vaak vanuit Zuid-Amerika of Marokko geïmporteerd, ananas wordt in een fabriek schoongemaakt en versneden en moet binnen een paar dagen op tafel liggen. Elke schakel in die keten kost geld. Fruit dat niet wordt verkocht en moet worden weggegooid (derving) wordt verrekend in de winkelprijs.
En nu?
Het kabinet wil dat Nederlanders gezonder gaan eten, maar het belangrijkste fiscale instrument dat daarvoor steeds wordt voorgesteld, is nu voor de zoveelste keer afgeketst. Wat overblijft zijn voorlichting, schoolprogramma’s en oproepen aan de consument zelf.
Ondertussen blijft de realiteit aan de kassa dezelfde: een handvol vers fruit kost al snel 20 euro, terwijl een pak frikandellen voor een fractie daarvan in het diepvriesvak ligt. Of dat een probleem is dat de overheid moet oplossen of een keuze die bij de consument hoort, blijft een politieke vraag. De cijfers maken in elk geval duidelijk dat de huidige situatie geen toeval is, maar het resultaat van schaal, houdbaarheid en logistiek.
Bron: tweedekamer.nl
Ook geschreven door: SEO Economisch Onderzoek, Taxlive, rivm.nl, metronieuws.nl