De invoering van een suikertaks lijkt op papier overzichtelijk, maar in de praktijk raakt de maatregel vooral mensen die regelmatig zoete producten kopen. Volgens plannen van D66, VVD en CDA moet de belasting in 2030 jaarlijks ongeveer 900 miljoen euro opleveren. Omgerekend komt dat neer op zo’n 50 euro per Nederlander, al zal het bedrag in werkelijkheid sterk verschillen per huishouden.
Nederland telt ruim 18 miljoen inwoners. Wie weinig suiker eet en drinkt, zal nauwelijks iets merken van de heffing. Voor mensen die dagelijks frisdrank, snoep, koek of zoete tussendoortjes kopen, kan de rekening echter snel oplopen tot een veelvoud van dat gemiddelde.
Belasting vanaf zes procent suiker
De suikertaks geldt straks voor eten en drinken met zes procent suiker of meer. Hoe hoger het suikergehalte, hoe zwaarder het product vermoedelijk wordt belast. Over de exacte tarieven is nog niets bekend. Ook is nog onduidelijk hoeveel duurder populaire producten als chocoladerepen, stroopwafels of ontbijtgranen precies worden.
Wat wel vaststaat, is dat de maatregel zich richt op voorverpakt voedsel. Dat is niet toevallig. Voorverpakte producten moeten verplicht een voedingswaardetabel hebben, waardoor eenvoudig is vast te stellen hoeveel suiker erin zit. Daarmee wordt handhaving technisch haalbaar.
Ongezond duurder maken als beleidsdoel
Volgens het coalitieakkoord moet de suikertaks bijdragen aan gezondere eetgewoonten. Door producten met veel suiker duurder te maken, hopen de partijen dat consumenten vaker kiezen voor alternatieven met minder suiker. De gedachte is dat prijsprikkels gedrag beïnvloeden, vooral bij impulsaankopen.
Het kabinet presenteert de maatregel nadrukkelijk niet als straf, maar als duwtje richting gezondere keuzes. Critici wijzen er echter op dat prijsverhogingen vooral mensen met lagere inkomens raken, omdat zij een groter deel van hun budget aan voeding besteden.
Opvallende uitzonderingen door verpakkingsregel
De keuze om alleen voorverpakt voedsel te belasten, zorgt direct voor opmerkelijke situaties. Onverpakt fruit, zoals appels en bananen, bevat van nature veel suiker maar blijft buiten schot. Dat komt doordat deze producten geen etiket hebben en bovendien onderdeel zijn van de Schijf van Vijf.
Fruit bevat naast suiker ook vezels, vitaminen en mineralen en wordt daarom als gezond gezien. Het Voedingscentrum adviseert dagelijks 200 gram fruit te eten. Vanuit dat perspectief is een uitzondering logisch, maar de grens tussen logisch en arbitrair blijkt dun.
Bevroren fruit mogelijk wél belast
Een vreemd neveneffect is dat bevroren fruit mogelijk wél onder de suikertaks valt. Diepvriesfruit is vrijwel altijd verpakt en voorzien van een etiket. Daardoor kan het theoretisch belast worden, terwijl het qua voedingswaarde nauwelijks verschilt van vers fruit.
Voedingsexpert Liesbeth Velema van het Voedingscentrum noemt dat een onwenselijke situatie. Zij benadrukt dat diepvriesfruit vaak wordt aangeraden aan mensen met een kleiner budget, omdat het goedkoper is en net zo gezond. Volgens haar ligt een uitzondering voor dit soort producten voor de hand, al is daarover nog niets vastgelegd.
Geen extra belasting bij de bakker
Niet alleen fruit profiteert van de verpakkingsregel. Ook losse zoetigheden bij de bakker blijven waarschijnlijk buiten de suikertaks. Een gevulde koek of tompouce zonder verpakking krijgt geen etiket en valt daardoor niet onder de regeling.
Dat roept vragen op over consistentie. Waarom zou een verpakte koek in de supermarkt wel duurder worden en een vergelijkbaar product bij de bakker niet? Volgens het Voedingscentrum zijn dit precies de uitvoeringsvragen die nog beantwoord moeten worden voordat de maatregel ingevoerd kan worden.
Verdeelde reacties uit de voedingssector
Het Voedingscentrum staat overwegend positief tegenover de suikertaks. De organisatie benadrukt dat de maatregel op zichzelf geen wondermiddel is tegen overgewicht, maar wel kan bijdragen aan gezondere keuzes in combinatie met andere maatregelen.
De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie is een stuk kritischer. Volgens de brancheorganisatie is een generieke suikertaks weinig effectief en zorgt het onderscheid tussen verpakt en onverpakt voedsel voor een ongelijk speelveld. Producenten van verpakte producten zouden onevenredig worden geraakt.
| Product | Suikergehalte | Suikertaks van toepassing |
|---|---|---|
| Melkchocolade | 58% | Ja |
| Aardbeienjam | 55% | Ja |
| Gummyberen | 46% | Ja |
| Stroopwafel | 36% | Ja |
| Ketchup | 22% | Ja |
| Balsamico-azijn | 20% | Ja |
| Krokante muesli | 17% | Ja |
| Ananas op sap | 13% | Ja |
| Babi pangang | 9% | Ja |
| Yoghurtdrink | 7% | Ja |
| Cola zero | 0% | Nee |
| Mayonaise | 1% | Nee |
| Witbrood | 1% | Nee |
| Krokante muesli zonder toegevoegd suiker | 2% | Nee |
| Paprikachips | 3% | Nee |
| Haverdrink | 3% | Nee |
| Volle yoghurt | 4% | Nee |
| Halfvolle melk | 5% | Nee |
| Appel (onverpakt) | 10% | Nee |
| Banaan (onverpakt) | 16% | Nee |
Verschil met bestaande verbruiksbelasting
Nederland kent al een belasting op alcoholvrije dranken, zoals frisdrank en sap. Die heffing wordt vaak een suikertaks genoemd, maar werkt anders. Het suikergehalte speelt daarbij geen rol. Voor cola zero geldt dezelfde belasting als voor suikerhoudende frisdrank.
Juist daarover bestaat al jaren kritiek vanuit drankproducenten. Zij juichen een echte suikertaks toe, omdat suikerconsumptie volgens hen veel breder plaatsvindt dan alleen via dranken. Het grootste deel van de suikerinname komt uit vaste voeding, die tot nu toe buiten beschouwing bleef.
Buitenlandse voorbeelden laten effect zien
In ongeveer 120 landen bestaat inmiddels een vorm van suikertaks, meestal gericht op dranken. Uit internationaal onderzoek blijkt dat deze belastingen effect hebben. Consumenten kopen minder suikerhoudende producten en producenten passen hun recepten aan om onder de belastinggrens te blijven.
Of dat in Nederland ook gebeurt bij vaste voeding, is nog onzeker. In dranken is suiker relatief eenvoudig te vervangen door zoetstoffen. Bij koek, taart en andere bakproducten speelt suiker vaak ook een rol in structuur en houdbaarheid, waardoor aanpassen lastiger is.
Bron: NOS.nl