Een vergeten naam, een sleutel op een rare plek, een afspraak die je net niet meer paraat hebt. Iedereen heeft het weleens, en meestal is het onschuldig. Maar wanneer wordt vergeetachtigheid een signaal dat je serieus moet nemen?
Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen langzaam minder goed gaan werken. De ziekte van Alzheimer is daarvan de bekendste vorm. In Nederland leven volgens Alzheimer Nederland naar schatting ruim 290.000 mensen met dementie, een aantal dat de komende decennia fors zal stijgen door de vergrijzing.
Waarom vroege herkenning telt
Een vroege diagnose maakt dementie niet ongedaan. Wel geeft het tijd: tijd om zaken te regelen, tijd om behandelingen te overwegen die het verloop kunnen vertragen, en tijd om met familie afspraken te maken over de toekomst.
Bovendien blijken sommige klachten die op dementie lijken een andere, behandelbare oorzaak te hebben. Denk aan een vitaminetekort, een schildklierprobleem, depressie of bijwerkingen van medicatie. Reden te meer om signalen niet weg te wuiven.
De tien klassieke signalen op een rij
De Amerikaanse Alzheimer’s Association hanteert een lijst met tien veelgenoemde vroege tekenen. Deze lijst wordt internationaal gebruikt, ook door Nederlandse organisaties als richtlijn.
- Geheugenverlies dat het dagelijks leven verstoort, vooral recente informatie.
- Moeite met plannen of problemen oplossen, zoals een recept volgen of de rekeningen bijhouden.
- Vertrouwde taken niet meer goed kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld de route naar de supermarkt.
- In de war raken over tijd of plaats, niet meer weten welke dag het is.
- Problemen met zien en ruimtelijk inzicht, zoals afstanden inschatten.
- Moeite met taal, woorden niet kunnen vinden of de draad kwijtraken in een gesprek.
- Spullen op vreemde plekken leggen en niet meer kunnen terughalen waar je begon.
- Slechter beoordelingsvermogen, bijvoorbeeld bij geld of persoonlijke verzorging.
- Zich terugtrekken uit werk, hobby’s of sociale activiteiten.
- Veranderingen in stemming en persoonlijkheid, zoals snel verward, achterdochtig of angstig zijn.
Het verschil met gewone vergeetachtigheid
Een afspraak vergeten en er later weer opkomen is normaal. Een afspraak vergeten en niet meer weten dat je die ooit gemaakt hebt, is iets anders. Hetzelfde geldt voor de paraplu vergeten, versus de paraplu in de koelkast leggen.
Bij gewone vergeetachtigheid weet je dat je iets kwijt bent en kun je het meestal terughalen. Bij dementie verdwijnt die context. Wie meerdere van de bovengenoemde signalen tegelijk en aanhoudend ziet, doet er goed aan een afspraak bij de huisarts te maken.
Wat onderzoek zegt over preventie
Genezen kan nog niet, maar het risico beïnvloeden kan vaak wel. Een veelgeciteerde rapportage van The Lancet Commission noemt een reeks leefstijlfactoren die samen een aanzienlijk deel van de dementie-gevallen wereldwijd zouden kunnen voorkomen of uitstellen.
Onder de factoren die in dat rapport keer op keer terugkomen vallen onbehandelde gehoorproblemen, hoge bloeddruk, roken, weinig beweging, zwaarlijvigheid, sociale isolatie, een te hoog alcoholgebruik en weinig opleiding op jonge leeftijd. Stuk voor stuk dingen waar je gedurende je leven iets aan kunt doen.
Gewoontes die je hersenen blij maken
Wat blijkt nuttig? Regelmatig bewegen, bijvoorbeeld stevig wandelen of fietsen, lijkt volgens grote bevolkingsstudies samen te hangen met een lager risico. Een mediterraan eetpatroon met groente, fruit, vis, peulvruchten en olijfolie wordt eveneens vaak genoemd.
Daarnaast helpen sociale contacten en mentale uitdaging. Denk aan kaarten met vrienden, een nieuwe taal proberen, een instrument oppakken of vrijwilligerswerk. Slaap blijkt ook een onderschatte factor: tijdens de nacht ruimen je hersenen afvalstoffen op.
Wanneer trek je aan de bel?
Twijfel je over jezelf of over een ouder familielid? Dan is een gesprek met de huisarts altijd een goede eerste stap. Die kan andere oorzaken uitsluiten en zo nodig doorverwijzen naar een geheugenpoli.
Het kan helpen om voorafgaand aan zo’n bezoek een paar concrete voorbeelden op te schrijven. Wat valt op, hoe vaak gebeurt het en sinds wanneer? Voor de arts is dat veel bruikbaarder dan een algemeen gevoel van “het gaat minder”.
Tot slot
Dementie is een ingrijpend onderwerp en de signalen kunnen verwarring oproepen, ook bij mensen die er nog lang niet aan toe zijn. Niet elke vergissing is een voorbode. Tegelijk is alertheid op aanhoudende, zich opstapelende veranderingen verstandig, juist omdat tijd en duidelijkheid zoveel waard zijn.
Bij twijfel of klachten: raadpleeg je huisarts. Die kent jouw situatie het beste en kan rust geven of juist gericht verder kijken.
Bron: Newsner NL
Bron: Alz.org
Foto: Andrea Piacquadio via Pexels