Premier Rob Jetten liet er dinsdagavond geen misverstand over bestaan: de dieseldeal die Donald Trump afgelopen weekend sloot met Vladimir Poetin moet zo snel mogelijk van tafel. In een debat in de Tweede Kamer noemde hij de afspraak ‘zeer ongewenst en zeer onverstandig’. En hij was lang niet de enige in Den Haag die zich verslikte in zijn koffie toen het nieuws vanuit Washington binnendruppelde.
Waar gaat deze deal eigenlijk over?
Trump kondigde afgelopen weekend op zijn eigen platform Truth Social aan dat hij een ‘zeer succesvol’ gesprek had gevoerd met de Russische president. De uitkomst: Rusland gaat per direct 300.000 ton diesel leveren aan de Verenigde Staten. Een opmerkelijke zet, want de VS en Europa proberen al jaren om Rusland economisch te isoleren vanwege de oorlog in Oekraïne.
De aanleiding voor Trumps haast is binnenlands. Door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran zijn de brandstofprijzen fors gestegen. En met de midterms op 3 november in zicht staat de Amerikaanse president slecht in de peilingen. Verliest hij de meerderheid in het Congres, dan wordt zijn laatste regeerperiode een stuk ingewikkelder.
Jetten: ‘In de prullenbak gooien’
De Nederlandse premier wond er geen doekjes om. Volgens Jetten is het ‘niet uit te leggen’ dat je als bondgenoot in plaats van extra sancties juist de druk op het Kremlin verlicht. ‘We hebben dit ook kenbaar gemaakt: doe dit niet’, zei hij in de Kamer.
Hij voegde eraan toe dat Nederland in elk contact met de Amerikanen zal proberen hen te overtuigen om ‘deze dieseldeal weer in de prullenbak te gooien’. Deze week reist Jetten af naar Brussel voor een EU-top, waar het onderwerp vrijwel zeker ter sprake komt.
‘Een kat in nood maakt rare sprongen’
De verontwaardiging in de Tweede Kamer was Kamerbreed. PRO-Kamerlid Tom van der Lee kwam met een scherpe beeldspraak: ‘Een kat in nood maakt rare sprongen en in het geval van Trump zijn het idiote sprongen.’
D66-Kamerlid Felix Klos noemde de deal ‘zeer kwalijk, maar ook kansloos’. Hij rekende voor dat de extra Russische diesel op de wereldmarkt waarschijnlijk slechts tot een prijsreductie van zo’n 4,5 procent in de VS zal leiden. Een mager resultaat voor een deal die zo haaks staat op het westerse sanctiebeleid.
Bondgenoot financiert vijand
De grootste pijn zit misschien wel in de tegenstrijdigheid die de deal blootlegt. Vorige week noemde defensieminister Dilan Yesilgöz Rusland nog gewoon ‘de vijand’. SP’er Sarah Dobbe wreef het de premier onder de neus: hoe kun je volhouden dat de VS een bondgenoot is, als diezelfde bondgenoot de oorlogskas van Poetin spekt?
En dan is er nog die andere Trump-eis: dat Europese NAVO-landen vijf procent van hun economie aan defensie uitgeven. Een norm die vorig jaar tijdens de NAVO-top in Den Haag min of meer werd opgelegd. Jetten counterde dat Nederland dat niet doet voor het Witte Huis, maar om het eigen continent te verdedigen tegen, inderdaad, Rusland.
Oekraïne is woedend
Buiten Den Haag klinkt vooral vanuit Kyiv harde kritiek. Oekraïne ligt al onder zwaarder Russisch artillerievuur dan in lange tijd en ziet nu dat zijn belangrijkste geldschieter een afspraak maakt waarmee Moskou juist extra inkomsten binnenkrijgt. Elke euro of dollar aan diesel-opbrengst kan direct worden omgezet in munitie, raketten of drones aan het front.
Dat verklaart waarom de verontwaardiging in Europa breder is dan Nederland alleen. Op de aanstaande EU-top donderdag en vrijdag staat de deal met vrijwel zekerheid op de informele agenda. De vraag is of de Europese leiders in staat zijn gezamenlijk een vuist te maken richting Washington, of dat ze zich moeten neerleggen bij een Amerikaanse president die zijn eigen koers vaart.
Werkt het eigenlijk wel?
Opvallend genoeg denkt Jetten dat Trumps zet zelfs voor Amerikaanse begrippen weinig zal uithalen. ‘Meer diesel inkopen vanuit Rusland leidt niet tot een lagere prijs’, zei hij. ‘Al helemaal niet voor de midterms.’
Zijn argument: de schepen uit Rusland halen het Amerikaanse vasteland simpelweg niet op tijd. En dan is nog maar de vraag of ze überhaupt Russische havens kunnen verlaten, gezien de bestaande sanctiepakketten en logistieke complicaties. Trump zou zich dus in politieke én praktische zin kunnen vertillen aan deze aankondiging.
Wat nu?
De komende dagen worden spannend. In Brussel moet blijken hoeveel steun Nederland krijgt voor de harde lijn. En in Washington zal de druk toenemen, ook vanuit het Amerikaanse Congres zelf, waar inmiddels ook Republikeinse senatoren vraagtekens zetten bij de deal. Voor Jetten, nog relatief vers in zijn rol als premier, is dit een eerste serieuze test op het internationale toneel.
Of de dieseldeal daadwerkelijk in de prullenbak belandt, hangt vooral af van Trump zelf. En die staat niet bekend als iemand die graag op zijn eigen aankondigingen terugkomt.
Bron: nu.nl
Ook geschreven door: Reformatorisch Dagblad, Drimble, NOS