Boven de Benelux stijgen de temperaturen naar tropische hoogtepunten, en volgens weerspecialisten zal dit slechts het begin zijn. In het bijzonder op donderdagavond en vrijdag richten meteorologen hun aandacht op een opbouwing van atmosferische spanning die uitzonderlijke waarden kan bereiken. Wat staat ons te wachten?
Eerst de thermometer omhoog, dan de weerslag
In de komende periode verloopt de temperatuurstijging in opeenvolgende stadia. De kustgebieden ondervinden verlichtend effect van zeewinden die aanlandige richting hebben en blijven daardoor relatief koel. In het binnenland echter stijgt het temperatuurverloop snel naar tropische niveaus. Wie naar verkoeling streeft, is in de kustvlakte voorlopig het best af.
Onder die hitte bouwt zich een flinke hoeveelheid energie op. Vochtige, warme lucht aan de grond met koudere lagen daarboven is het klassieke recept voor stevig onweer. Hoe groter dat contrast, hoe heftiger de buien die eruit kunnen ontstaan.
Een waarde die door de legenda schoot
Meteorologen kijken naar zogenoemde CAPE-waarden om in te schatten hoeveel buienenergie er beschikbaar is. Voor onweer is doorgaans zo’n 100 J/kg al voldoende. Modellen rekenen lokaal richting vrijdagavond met waarden tot rond de 4000 J/kg.
Dat is dus grofweg veertig keer meer dan de drempel waarop onweer überhaupt kan ontstaan. Volgens NoodweerBenelux moest de eigen kleurenschaal worden uitgebreid omdat de standaardlegenda deze cijfers niet meer kon weergeven. Een teken aan de wand dat het potentieel groot is.
Wat dat in de praktijk kan betekenen
Als die energie ook daadwerkelijk wordt omgezet in buien, kunnen er gestructureerde onweerscomplexen ontstaan. Dat zijn clusters van zware buien die zich aaneenrijgen en over een groter gebied trekken. Ze leveren spectaculaire wolkenformaties op, maar ook hagel en flinke rukwinden.
De huidige berekeningen wijzen lokaal op windstoten tot 110 km/u. Bij dat soort waarden spreekt men van mogelijke stormschade: afbrekende takken, omwaaiende parasols en losliggende voorwerpen die alle kanten op vliegen. Lokaal valt noodweer dus niet uit te sluiten.
Voorzichtig met definitieve locaties
Wat de modellen niet kunnen, is precies aanwijzen wáár die buien tot ontwikkeling komen. Onweerscomplexen zijn notoir grillig: een verschil van enkele tientallen kilometers bepaalt of een dorp een paar druppels krijgt of een volle lading hagel. Pas op de dag zelf wordt duidelijker welke regio in de gevarenzone ligt.
Dat maakt het ook lastig om al concrete code-kleuren af te geven. Het advies van weerdiensten is voorlopig vooral: blijf de waarschuwingen volgen en houd er rekening mee dat een zonnige hete dag in een paar uur tijd kan kantelen.
Niet de eerste klap dit jaar
De Benelux had eind mei al te maken met fel noodweer. Daarbij ging het in delen van België en Nederland tekeer met zware hagel en wateroverlast. Dat maakt het opletten geblazen, want de bodem en de afvoersystemen hebben op sommige plekken nog niet zoveel buffer.
Een combinatie van extreme hitte gevolgd door zware onweersbuien is bovendien iets waar klimatologen al langer voor waarschuwen. Een warmere atmosfeer kan meer vocht vasthouden, en dat vertaalt zich vaker in heftigere buien wanneer het uiteindelijk losbarst. Een patroon dat in Noordwest-Europa de afgelopen jaren steeds vaker zichtbaar is.
Wat je zelf kunt doen
Concreet betekent het: geniet van de zon, maar bedenk dat het weerbeeld kan omslaan. Zet tuinmeubels die kunnen omwaaien op een veilige plek voordat de buien er zijn. Parkeer waar mogelijk niet onder oude bomen en sluit ramen en luiken op tijd.
Bij hitte zelf gelden de bekende adviezen: drink voldoende, zoek schaduw en houd ouderen en jonge kinderen extra in de gaten. Wie zich onwel voelt door de warmte doet er goed aan om dat serieus te nemen. Bij twijfel of klachten: raadpleeg je huisarts.
Eerst nog rustig, daarna spannend
Voor nu blijft het op de meeste plekken nog rustig en vooral warm. De spannende periode start in de loop van donderdag, met als gevoeligste moment de avond en de nacht naar vrijdag, en mogelijk een vervolg op vrijdagavond zelf.
Het blijft een verwachting, en geen voorspelling met de zekerheid van een treintabel. Maar als de modellen ook maar een deel van die opgebouwde energie correct inschatten, dan kan het lokaal stevig tekeergaan. Een typische zomer in een veranderend klimaat, met aan de ene kant het zwembad en aan de andere kant de regenmeter.
Bron: NoodweerBenelux
Ook geschreven door: KNMI, VRT NWS, De Morgen